System kaucyjny od 1. października

Od 1 października 2025 roku w Polsce zacznie działać system kaucyjny. Dla wielu osób brzmi to trochę jak nowinka, którą trudno ogarnąć – bo niby co to za kaucja? Czy to znaczy, że napoje będą droższe? A jeśli tak, to kto na tym zyskuje? Spokojnie – nie chodzi o żadną skomplikowaną rewolucję, ale o prosty system, który ma pomóc nam wszystkim lepiej gospodarować odpadami i ograniczyć ilość śmieci trafiających na wysypiska. W skrócie: za butelki i puszki będziemy płacić kaucję, którą odzyskamy, jeśli je oddamy.

Dlaczego wprowadza się system kaucyjny?

Wyobraź sobie, że co sekundę w Polsce kupowane są tysiące napojów – w butelkach plastikowych, szklanych czy puszkach. Niestety, ogromna część z tych opakowań kończy nie w recyklingu, ale w lasach, rzekach czy na wysypiskach. To nie tylko problem estetyczny, ale też ogromne obciążenie dla środowiska i naszej planety.

System kaucyjny działa już w wielu krajach Europy i świetnie się sprawdza. Dzięki niemu udaje się odzyskać nawet ponad 90% opakowań po napojach! W Polsce ma to pomóc ograniczyć śmieci, zwiększyć recykling i sprawić, że butelki i puszki będą po prostu wracały do obiegu. Zamiast produkować nowe opakowania, będzie można częściej korzystać z tych już istniejących – a to oznacza mniejszą ilość odpadów i mniej plastiku w naszym otoczeniu.

Jakie opakowania obejmie system kaucyjny?

Od października kaucją zostaną objęte trzy główne typy opakowań. Po pierwsze, będą to butelki plastikowe (PET) do 3 litrów – czyli większość popularnych napojów, które codziennie kupujemy w sklepach. Po drugie, puszki metalowe do 1 litra, czyli na przykład napoje gazowane, energetyki czy piwa. Po trzecie, szklane butelki wielorazowe do 1,5 litra – takie, które można zwrócić i ponownie wykorzystać.

Co ważne, aby oddać te opakowania i odzyskać pieniądze, nie będziesz musiał trzymać paragonu. Wystarczy, że oddasz czyste, nieuszkodzone opakowanie. To duże ułatwienie, bo oznacza, że nawet jeśli kupisz napój w jednym sklepie, możesz zwrócić butelkę w innym.

Ile wyniesie kaucja i jak ją odzyskać?

System kaucyjny ma sprawić, że za każde opakowanie zapłacisz dodatkowo 50 groszy w przypadku plastikowych butelek i puszek albo 1 zł za szklaną butelkę wielorazową. Ale pamiętaj – to nie jest koszt, który zostaje w sklepie. To tylko tymczasowa opłata, którą odzyskasz, jeśli oddasz puste opakowanie.

Przykład? Kupujesz wodę mineralną w plastikowej butelce za 2,50 zł. Przy kasie zapłacisz 3,00 zł, bo doliczone zostanie 50 groszy kaucji. Gdy butelkę oddasz do sklepu, dostajesz 50 groszy z powrotem. W praktyce napój nadal kosztuje 2,50 zł – po prostu pieniądze krążą między Tobą a sklepem. To motywacja do tego, by nie wyrzucać opakowania do kosza, ale je zwrócić.

Gdzie będzie można oddać butelki i puszki?

System kaucyjny to najważniejsza zmiana dla marketów. Duże sklepy o powierzchni powyżej 200 m² będą miały obowiązek przyjmowania zwrotów. W praktyce oznacza to, że w supermarketach czy większych dyskontach pojawią się specjalne automaty (tzw. recyklomaty), które będą przyjmowały butelki i puszki, a Tobie wydadzą paragon do odebrania pieniędzy. W niektórych sklepach zwrotem zajmą się także pracownicy przy kasach.

Małe sklepy – na przykład osiedlowe – nie będą musiały dołączać do systemu, ale część z nich na pewno to zrobi, bo będzie to dla klientów wygodne. Warto więc obserwować, które sklepy w Twojej okolicy oferują możliwość zwrotu.

Czy ceny napojów wzrosną?

To pytanie pojawia się najczęściej. Sama kaucja nie jest dodatkową opłatą, bo odzyskasz ją przy zwrocie. Jednak trzeba pamiętać, że sklepy i producenci będą musieli ponieść koszty całego systemu – od zakupu automatów, przez transport, aż po obsługę. Może to sprawić, że ceny niektórych napojów wzrosną o kilka, kilkanaście groszy.

Z drugiej strony pamiętaj, że im więcej osób będzie korzystać ze zwrotów, tym sprawniej system zacznie działać, a to pomoże ograniczyć dodatkowe koszty. Tak naprawdę wszystko zależy od tego, czy nauczymy się z niego korzystać na co dzień.

Jak przygotować się do systemu kaucyjnego?

Na początku może wydawać się to trochę kłopotliwe – trzeba będzie odkładać butelki i puszki zamiast je wyrzucać. Ale szybko stanie się to nawykiem, zwłaszcza że motywacją będzie odzyskanie pieniędzy.

Nie zgniataj opakowań – automat nie rozpozna zgniecionej butelki czy puszki.
Odkładaj je w jedno miejsce w domu – np. w torbie albo kartonie, który zabierzesz ze sobą na zakupy.
Oddawaj regularnie – zamiast przechowywać dziesiątki butelek, zwracaj je co kilka dni przy okazji zakupów.

Po kilku tygodniach zobaczysz, że to naprawdę działa i nie zajmuje wiele czasu.

System kaucyjny: Najczęstsze pytania

Czy muszę mieć paragon?
Nie, paragon nie jest potrzebny. Oddajesz samo opakowanie i dostajesz pieniądze.

Czy wszystkie butelki będą objęte kaucją?
Nie – tylko plastikowe do 3 litrów, puszki do 1 litra i szklane butelki wielorazowe do 1,5 litra.

Czy w każdym sklepie oddam opakowania?
Duże sklepy będą miały obowiązek, małe – tylko jeśli same się zgłoszą do systemu.

Dlaczego warto korzystać z systemu kaucyjnego?

Choć na początku może wydawać się to nowym obowiązkiem, system kaucyjny daje sporo korzyści. Po pierwsze, zawsze odzyskujesz swoje pieniądze – to motywacja, żeby nie wyrzucać butelek czy puszek byle gdzie. Po drugie, w domu będziesz miał mniej śmieci, bo opakowania będą trafiały tam, gdzie powinny – do recyklingu. A po trzecie, każdy z nas dołoży swoją cegiełkę do ochrony środowiska.

Kraje, które wprowadziły system kaucyjny wcześniej, pokazują, że naprawdę działa – udało się tam ograniczyć zaśmiecanie ulic, lasów czy parków, a poziom recyklingu skoczył o kilkadziesiąt procent. Możemy więc spodziewać się, że z czasem i w Polsce zobaczymy podobne efekty.