Problem z systemem kaucyjnym. Coraz więcej konsumentów zgłasza trudności ze zwrotem opakowań

Od momentu uruchomienia systemu kaucyjnego w Polsce coraz więcej osób regularnie oddaje plastikowe butelki i puszki do sklepów. Sam pomysł spotkał się z dużym zainteresowaniem, ponieważ ma zwiększyć poziom recyklingu i ograniczyć ilość odpadów trafiających do środowiska.

Jednocześnie pojawia się jednak coraz więcej sygnałów, że problem z systemem kaucyjnym dotyczy nie tylko sklepów, ale również samych konsumentów. Do odpowiednich instytucji wpływają zgłoszenia dotyczące awarii automatów, odmowy przyjmowania opakowań czy trudności z odzyskaniem kaucji. Czy są to jedynie problemy okresu przejściowego, czy system wymaga dalszych zmian?

---

System kaucyjny działa od kilku miesięcy

System kaucyjny obowiązuje w Polsce od października 2025 roku. Obecnie obejmuje przede wszystkim:

• plastikowe butelki na napoje do 3 litrów,
• metalowe puszki do 1 litra.

Przy zakupie napoju konsument płaci dodatkową kaucję (50 groszy), którą może odzyskać po zwrocie pustego opakowania w punkcie uczestniczącym w systemie.

W kolejnych etapach planowane jest również objęcie systemem butelek szklanych wielokrotnego użytku. Celem całego rozwiązania jest osiągnięcie wymaganych przez Unię Europejską poziomów selektywnej zbiórki opakowań.

Problem z systemem kaucyjnym – na co najczęściej skarżą się konsumenci?

Choć coraz więcej osób korzysta z systemu, pojawia się również coraz więcej zgłoszeń dotyczących jego funkcjonowania.

Według informacji przekazanych przez Główny Inspektorat Ochrony Środowiska wpłynęło już ponad sto zgłoszeń dotyczących działania systemu kaucyjnego. Większość z nich dotyczy codziennych problemów podczas zwrotu opakowań.

Najczęściej zgłaszane są:

• awarie automatów do zwrotu opakowań,
• szybkie zapełnianie recyklomatów,
• odmowa ręcznego przyjęcia butelek przez sklep mimo niesprawnego automatu,
• nieprzyjmowanie opakowań oznaczonych symbolem systemu,
• wymaganie okazania paragonu, mimo że system nie przewiduje takiego obowiązku,
• trudności z realizacją bonów wydawanych przez automaty.

To właśnie takie sytuacje sprawiają, że wielu klientów zaczyna mówić o tym, że problem z systemem kaucyjnym staje się odczuwalny podczas zwykłych zakupów.

Awaria automatu nie powinna oznaczać utraty kaucji

Jednym z najczęściej opisywanych problemów są awarie butelkomatów.

W praktyce zdarzają się sytuacje, gdy automat nie działa, a sklep odmawia przyjęcia opakowań w sposób ręczny. Konsument wraca więc do domu z pustymi butelkami albo musi szukać innego punktu zwrotu.

To właśnie tego typu sytuacje najczęściej trafiają do wojewódzkich inspektoratów ochrony środowiska, które odpowiadają za kontrolę funkcjonowania systemu. W razie stwierdzenia nieprawidłowości mogą zostać nałożone administracyjne kary pieniężne.

Czy do zwrotu opakowań potrzebny jest paragon?

Jednym z mitów, który wciąż pojawia się wśród konsumentów, jest konieczność okazania paragonu.

Tymczasem opakowania objęte systemem kaucyjnym można zwrócić niezależnie od miejsca zakupu, o ile należą do obowiązującego systemu i posiadają odpowiednie oznaczenie. Sam obowiązek okazania paragonu nie wynika z zasad funkcjonowania systemu kaucyjnego, a mimo to część konsumentów zgłasza przypadki, w których sklepy go wymagają.

Czy to tylko problemy okresu przejściowego?

Eksperci zwracają uwagę, że wdrażanie tak dużego systemu logistycznego zawsze wiąże się z okresem dostosowawczym.

GIOŚ podkreśla, że większość zgłoszeń ma charakter incydentalny, a pojawiające się trudności są sukcesywnie usuwane. Jednocześnie liczba zgłoszeń pokazuje, że konsumenci coraz lepiej znają swoje prawa i chętniej zgłaszają nieprawidłowości.

Nie tylko konsumenci mają swoje zastrzeżenia

O problemach związanych z systemem mówią również przedstawiciele handlu.

Największe sklepy zwykle dysponują automatami do przyjmowania opakowań, jednak mniejsze placówki często nie mają na nie miejsca. W efekcie część sklepów musi prowadzić ręczną zbiórkę, co wiąże się z dodatkowymi obowiązkami organizacyjnymi.

Pojawiają się także obawy, że konsumenci chętniej wybierają sklepy oferujące wygodny zwrot opakowań, co może wpływać na konkurencyjność małych punktów handlowych.

Czy system kaucyjny spełnia swoją rolę?

Mimo tego, że problem z systemem kaucyjnym rzeczywiście może się pojawiać, to trudno zaprzeczyć, że ten system przynosi również pozytywne efekty.

Coraz więcej opakowań trafia do recyklingu zamiast do odpadów zmieszanych, a konsumenci stopniowo przyzwyczajają się do oddawania pustych butelek i puszek.

Jednocześnie pierwsze miesiące funkcjonowania pokazały, że konieczne są dalsze usprawnienia organizacyjne i techniczne. Sprawniejsze działanie automatów, większa liczba punktów zwrotu oraz jednolite zasady obsługi klientów mogą znacząco poprawić komfort korzystania z systemu.

Co zrobić, gdy sklep odmawia przyjęcia opakowań?

Jeżeli napotkasz nieprawidłowości podczas korzystania z systemu kaucyjnego, warto:

• sprawdzić, czy opakowanie jest objęte systemem i posiada odpowiednie oznaczenie,
• upewnić się, że automat działa prawidłowo,
• zgłosić problem obsłudze sklepu,
• w przypadku poważniejszych naruszeń poinformować właściwy Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska.

Dzięki zgłoszeniom możliwe jest szybsze wykrywanie powtarzających się problemów oraz poprawa funkcjonowania całego systemu.

Problem z systemem kaucyjnym: Podsumowanie

Problem z systemem kaucyjnym nie oznacza, że sama idea jest błędna. Wręcz przeciwnie – większość ekspertów zgadza się, że system kaucyjny jest jednym z najskuteczniejszych sposobów zwiększania poziomu recyklingu opakowań po napojach.

Pierwsze miesiące działania pokazały jednak, że przed operatorami systemu, sklepami i instytucjami kontrolnymi wciąż stoi wiele wyzwań. Awarie automatów, niejednolite procedury czy odmowy przyjmowania opakowań wpływają na doświadczenia konsumentów i mogą zniechęcać do korzystania z systemu.

Jeżeli zgłaszane problemy będą sukcesywnie eliminowane, system kaucyjny ma szansę stać się rozwiązaniem, które będzie korzystne zarówno dla środowiska, jak i dla samych konsumentów.

Czytaj również:

• Nutri-Score – jak czytać oznaczenia i czy warto się nimi kierować?
• Jak producenci starają się obejść system kaucyjny?
• System kaucyjny – co wiemy?