Symbol E na etykietach – którego się bać, a którego nie?

Widząc na etykiecie tajemnicze oznaczenie E100, E330 czy E415, wiele osób automatycznie zakłada, że ma do czynienia z czymś sztucznym i niezdrowym. Tymczasem symbol E sam w sobie nie oznacza, że dany składnik jest szkodliwy. To unijny system oznaczania substancji dodatkowych, które zostały dopuszczone do stosowania w żywności po ocenie ich bezpieczeństwa. Sprawdź, co naprawdę kryje się za symbolami E i na które dodatki warto zwrócić większą uwagę.

W skrócie

• Symbol E oznacza numer identyfikacyjny dodatku do żywności dopuszczonego do stosowania w Unii Europejskiej.
• Sam symbol E nie świadczy o tym, że substancja jest „chemiczna”, sztuczna albo szkodliwa.
• Bezpieczeństwo dopuszczonych dodatków jest oceniane przez EFSA, a ich zastosowanie podlega określonym warunkom i limitom.
• Niektóre substancje oznaczone symbolem E występują naturalnie w żywności, np. E300 to kwas askorbinowy, czyli witamina C, a E440 to pektyny.
• Nie warto tworzyć jednej listy „dobrych” i „złych” E. Znaczenie ma konkretny dodatek, jego ilość, częstotliwość spożycia oraz cały produkt.
• Są jednak dodatki, przy których warto zachować większą uwagę, np. ze względu na określone grupy konsumentów albo potencjalne skutki spożywania większych ilości.

Co właściwie oznacza symbol E?

Litera E z numerem to oznaczenie dodatku do żywności, który został dopuszczony do stosowania w Unii Europejskiej.

Dodatki wykorzystuje się z różnych powodów. Mogą między innymi:

• przedłużać trwałość produktu,
• zapobiegać utlenianiu,
• poprawiać konsystencję,
• stabilizować produkt,
• nadawać lub przywracać kolor,
• regulować kwasowość,
• słodzić,
• wzmacniać określone cechy produktu.

EFSA podaje, że w Unii Europejskiej wszystkie dodatki do żywności są identyfikowane za pomocą numerów E, a ich bezpieczeństwo jest oceniane przed dopuszczeniem do stosowania. Co ważne, dodatki mogą mieć różne pochodzenie – część występuje naturalnie w żywności, część pochodzi ze źródeł zwierzęcych lub mineralnych, a niektóre są wytwarzane syntetycznie.

Dlatego „E” nie jest synonimem słowa „chemia”.

Każda żywność składa się z substancji chemicznych. Woda, witamina C, kwas cytrynowy czy skrobia również są związkami chemicznymi. Samo pochodzenie substancji nie mówi jeszcze, czy jest ona bezpieczna.

Czy wszystkie dodatki E są bezpieczne?

Dodatki dopuszczone obecnie do stosowania w żywności w UE zostały ocenione pod kątem bezpieczeństwa i mogą być stosowane wyłącznie w określonych warunkach.

EFSA ocenia m.in. potencjalne działanie substancji na organizm człowieka oraz poziomy spożycia. W przypadku wielu dodatków ustalany jest również ADI (Acceptable Daily Intake), czyli dopuszczalne dzienne spożycie – ilość substancji, którą można spożywać codziennie przez całe życie bez zauważalnego ryzyka dla zdrowia.

Nie oznacza to jednak, że każdy dodatek można stosować bez ograniczeń. W Unii Europejskiej dodatek może zostać dopuszczony tylko wtedy, gdy:

• nie stanowi zagrożenia dla zdrowia przy proponowanym zastosowaniu,
• istnieje technologiczna potrzeba jego użycia,
• jego zastosowanie nie wprowadza konsumenta w błąd.

Takie zasady wynikają z unijnych przepisów dotyczących dodatków do żywności.

Wskazówka Czytamy Etykiety

Nie myśl więc, że symbol E to zawsze prosty wskaźnik:

E = źle
brak E = dobrze

To zdecydowanie zbyt duże uproszczenie. Znacznie więcej informacji o produkcie znajdziesz, patrząc na całą listę składników, tabelę wartości odżywczej oraz charakter produktu.

Skąd wiadomo, co kryje się za numerem E?

Na etykiecie dodatek może być podany za pomocą nazwy substancji albo numeru E. Co więcej, etykieta powinna wskazywać również funkcję technologiczną dodatku, np.:

• barwnik: E100,
• konserwant: E202,
• przeciwutleniacz: E300,
• substancja słodząca: E950.

EFSA wyjaśnia, że oznaczenie funkcji oraz konkretnej substancji pozwala konsumentowi dowiedzieć się, dlaczego dany składnik został zastosowany. To właśnie dlatego na etykiecie możemy zobaczyć np.:

„przeciwutleniacz: kwas askorbinowy”

albo:

„przeciwutleniacz: E300”.

To ta sama substancja.

Czy symbol E oznacza, że składnik jest sztuczny?

Nie, to akurat jeden z najpopularniejszych mitów dotyczących etykiet. Niektóre dodatki oznaczone symbolem E występują naturalnie w produktach spożywczych.

Symbol E – przykłady

E300 – kwas askorbinowy

To po prostu witamina C. Występuje naturalnie m.in. w owocach i warzywach, a w żywności może być stosowana m.in. jako przeciwutleniacz.

E440 – pektyny

Pektyny naturalnie występują w owocach, a w produkcji żywności mogą być wykorzystywane m.in. jako substancje żelujące.

E322 – lecytyny

Lecytyny występują naturalnie m.in. w żółtkach jaj, soi, orzeszkach ziemnych i kukurydzy. W żywności pełnią m.in. funkcję emulgatora.

E170 – węglan wapnia

Jest związkiem mineralnym, otrzymywanym z mielonego wapienia, i może być stosowany jako dodatek do żywności.

Dlatego sam numer E nie mówi nam, czy substancja jest pochodzenia naturalnego, mineralnego czy syntetycznego.

Których symboli E nie trzeba się bać?

Zamiast tworzyć czarną listę wszystkich dodatków, warto znać kilka przykładów, które często niepotrzebnie budzą obawy.

Symbol E	Substancja	Do czego może służyć?
E100	kurkumina	barwnik
E160d	likopen	barwnik
E300	kwas askorbinowy	przeciwutleniacz
E322	lecytyny	emulgator
E330	kwas cytrynowy	regulator kwasowości
E440	pektyny	substancja żelująca
E406	agar	substancja żelująca
E415	guma ksantanowa	zagęstnik/stabilizator

Sam fakt, że widzisz któryś z tych numerów na etykiecie, nie jest powodem do uznania produktu za niezdrowy.

EFSA podkreśla, że wiele dodatków ma zupełnie zwyczajne funkcje technologiczne, a część z nich występuje naturalnie w żywności.

A które symbole E warto mieć na oku?

Tutaj sprawa robi się trochę bardziej interesująca. Nie istnieje uniwersalna lista: „tych E nigdy nie jedz”.

Istnieją jednak dodatki, w przypadku których znaczenie może mieć ilość spożywana, częstotliwość, sposób użycia lub indywidualna wrażliwość.

Azotany i azotyny

Do dodatków należą m.in. E249 – azotyn potasu, E250 – azotyn sodu, E251 – azotan sodu i E252 – azotan potasu. Są wykorzystywane m.in. przy produkcji i konserwowaniu niektórych produktów mięsnych.

Nie oznacza to jednak, że należy traktować je jako substancje „zakazane”. Ich zastosowanie jest regulowane, a EFSA oceniało bezpieczeństwo tych substancji. W tym przypadku ważniejsze od samego numeru E jest również to, jak często jemy produkty, w których takie dodatki występują.

Jeżeli więc analizujesz parówki czy wędlinę, nie zatrzymuj się na pytaniu:

„Czy jest tutaj E250?”

Sprawdź również, jak często tego typu produkty pojawiają się w Twojej diecie.

Substancje słodzące

Wśród symboli E znajdziemy również substancje słodzące, np.:

• E950 – acesulfam K,
• E951 – aspartam,
• E954 – sacharyny,
• E955 – sukraloza.

Podobnie jak inne dodatki, zostały one ocenione pod kątem bezpieczeństwa i obowiązują dla nich określone warunki stosowania. EFSA prowadzi również ponowne oceny wcześniej dopuszczonych substancji, jeśli jest to potrzebne w świetle aktualnej wiedzy naukowej.

W przypadku substancji słodzących warto jednak pamiętać, że „bez dodatku cukru” nie oznacza automatycznie „zdrowy produkt”. Produkt może nie zawierać cukru, a jednocześnie być mocno przetworzonym słodkim produktem.

Dlatego ponownie – patrzymy na cały produkt, nie na jeden symbol E.

Czy im krótszy skład, tym lepiej?

Niekoniecznie. Krótki skład może być zaletą, ale nie jest samodzielnym wyznacznikiem zdrowotności produktu.

Czasami produkt o prostym składzie rzeczywiście będzie świetnym wyborem. Innym razem kilka dodatków pełni konkretne funkcje technologiczne, dzięki którym produkt zachowuje odpowiednią trwałość, konsystencję lub bezpieczeństwo.

Dlatego zamiast liczyć liczbę składników, lepiej nauczyć się czytać ich znaczenie.

Przykładowo:

„Czy ten produkt ma dużo cukru?”
„Czy dostarcza błonnika?”
„Czy zawiera źródło białka?”
„Jak dużo soli zawiera?”
„Czy skład pasuje do tego, czego szukam?”

To pytania, które powiedzą Ci znacznie więcej niż samo:

„Ile tutaj jest E?”

Czy istnieją szkodliwe dodatki E?

Warto tutaj bardzo uważać z takim stwierdzeniem.

Nie można stworzyć prostej listy „szkodliwych E” bez uwzględnienia dawki, zastosowania i aktualnych decyzji dotyczących bezpieczeństwa.

Dodatki mogą być ponownie oceniane, a ich dopuszczenie może zostać zmienione, jeśli nowe dane wskazują na potrzebę takiej decyzji.

Dobrym przykładem jest E171 – dwutlenek tytanu.

EFSA w 2021 r. uznała, że nie można wykluczyć obaw dotyczących genotoksyczności i nie udało się ustalić bezpiecznego poziomu ADI dla E171. W konsekwencji Komisja Europejska wycofała jego zezwolenie jako dodatku do żywności w UE.

To bardzo dobry przykład pokazujący, dlaczego warto opierać się na aktualnych stanowiskach instytucji naukowych, a nie na internetowych listach „najgorszych E”.

Jak czytać symbol E na etykiecie?

Zamiast panikować po zobaczeniu E330 czy E415, zastosuj prosty schemat.

1. Sprawdź, czym jest dany dodatek

Jeżeli nie znasz numeru E, sprawdź jego nazwę lub funkcję w Internecie.

2. Zobacz, dlaczego został zastosowany

Czy jest to:

• barwnik?
• konserwant?
• emulgator?
• zagęstnik?
• substancja słodząca?
• przeciwutleniacz?

3. Sprawdź cały skład

Jeden dodatek nie mówi nam, czy cały produkt jest dobrym wyborem.

4. Sprawdź tabelę wartości odżywczej

Szczególnie zwróć uwagę na:

• cukry,
• tłuszcze nasycone,
• sól,
• błonnik,
• białko,
• wartość energetyczną.

5. Pomyśl o częstotliwości

Produkt jedzony raz na jakiś czas to co innego niż produkt, który pojawia się w diecie kilka razy dziennie.

A w tym wpisie (klik) sprawdzisz, co jeszcze warto wiedzieć o etykietach!

Wskazówka eksperta: nie poluj na „E-free”

Na rynku znajdziemy produkty reklamowane jako:

„bez konserwantów”
„bez sztucznych dodatków”
„bez E”

Takie hasła mogą brzmieć bardzo atrakcyjnie, ale nie powinny automatycznie oznaczać:

„ten produkt jest zdrowszy”.

Producent może zastosować nazwę substancji zamiast jej numeru E. Poza tym brak dodatków nie sprawia, że produkt automatycznie ma lepszy skład pod względem wartości odżywczej.

Dlatego hasło „bez E” nie powinno być dla nas najważniejszym kryterium zakupowym. Znacznie ważniejsze jest to, z czego produkt faktycznie się składa i jaką rolę pełni w całej diecie.

Najważniejsza zasada: nie oceniaj produktu po jednym symbolu

Jeżeli zapamiętasz z tego artykułu tylko jedną rzecz, niech będzie to:

Nie każde E jest złe i nie każde E jest dobre. Numer E jest informacją o konkretnej substancji, a nie oceną całego produktu.

W Unii Europejskiej dopuszczone dodatki podlegają ocenie bezpieczeństwa i mogą być stosowane w określonych warunkach. Niektóre z nich są substancjami naturalnie występującymi w żywności, inne mają pochodzenie mineralne lub są wytwarzane syntetycznie.

Dlatego podczas zakupów zamiast omijać wszystkie produkty z symbolem E, czytaj etykietę jako całość.

Bo dużo ważniejsze od tego, czy produkt zawiera E330, jest to, czy na pierwszych miejscach składu znajduje się cukier, ile ma soli, czy dostarcza błonnika i białka oraz jak często faktycznie go jesz.

FAQ – symbol E na etykietach

Czy symbol E oznacza, że produkt jest niezdrowy?

Nie. Symbol E jest numerem identyfikacyjnym dodatku do żywności dopuszczonego do stosowania w UE. Sam numer nie oznacza, że produkt jest niezdrowy.

Czy wszystkie dodatki E są sztuczne?

Nie. Niektóre dodatki występują naturalnie w żywności. Przykładem jest E300, czyli kwas askorbinowy, E440 – pektyny czy E322 – lecytyny.

Czy dodatki E są bezpieczne?

Dopuszczone do stosowania w UE dodatki są oceniane pod kątem bezpieczeństwa i mogą być stosowane zgodnie z określonymi warunkami. Niektóre substancje mają również ustalone dopuszczalne dzienne spożycie (ADI).

Czy warto kupować produkty bez E?

Nie ma potrzeby automatycznie wybierać produktów tylko dlatego, że nie zawierają oznaczeń E. O jakości produktu decyduje znacznie więcej elementów niż sama obecność dodatków.

Czy E300 to witamina C?

Tak. E300 to kwas askorbinowy, czyli witamina C. W żywności może pełnić m.in. funkcję przeciwutleniacza.

Czy E171 jest bezpieczny?

E171, czyli dwutlenek tytanu, nie jest obecnie dopuszczonym dodatkiem do żywności w UE. Decyzja o wycofaniu jego zastosowania jako dodatku była związana z oceną EFSA z 2021 r., która wskazała, że nie można wykluczyć obaw dotyczących genotoksyczności.

Podsumowanie

Nie bój się literki E na etykiecie. Naucz się ją czytać. Symbol E nie jest etykietą „zdrowe” ani „niezdrowe”. To po prostu sposób oznaczania konkretnej substancji dodatkowej.

Zamiast więc odrzucać produkt tylko dlatego, że widzisz w składzie E330, E415 czy E322, sprawdź, czym dokładnie jest dany dodatek, po co został zastosowany i jak wygląda cały skład produktu.

Czytanie etykiet nie polega na szukaniu powodów, żeby czegoś nie kupić. Polega na tym, żeby wiedzieć, co właściwie kupujesz.

Źródła

• EFSA, Food additives – informacje o dodatkach do żywności, numerach E, ich pochodzeniu, ocenie bezpieczeństwa i oznaczaniu na etykietach.
• EFSA, Dodatki do żywności – polskojęzyczny materiał dotyczący bezpieczeństwa, funkcji i oznaczania dodatków.
• Komisja Europejska, Additives – Food Safety – aktualne informacje o regulacji dodatków w UE, warunkach ich dopuszczenia i ADI.
• Komisja Europejska, EU Rules – food additives – zasady prawne dotyczące dodatków do żywności, w tym rozporządzenie (WE) nr 1333/2008.
• EFSA, Sweeteners – aktualne informacje dotyczące substancji słodzących i ich ocen bezpieczeństwa.
• Komisja Europejska, Re-evaluation of food additives – informacje dotyczące ponownej oceny dodatków, w tym E171.
• NCEZ, „Dodatki „E”. Czy dzisiejsza żywność „to sama chemia”?” – materiał edukacyjny dotyczący funkcji dodatków i oznaczeń E.