Jak producenci starają się obejść system kaucyjny?
W momencie, gdy w Polsce uruchomiono system kaucyjny, wiele osób odetchnęło. To krok w stronę lepszej gospodarki opakowań i zmniejszenia plastiku. Ale… producenci już zaczynają szukać luk i sposobów, by tego systemu nie dotyczyć. W tym artykule przyjrzymy się konkretnym przykładom, które pokazują, jak łatwo można próbować obejść przepisy i co to oznacza dla konsumentów.
1. Butelka 3,001 litra – trik Ustronianki
Najbardziej medialny przypadek to Ustronianka i jej nowa butelka o pojemności 3,001 litra. Dlaczego to ważne? Otóż przepisy zakładają, że system kaucyjny obejmuje plastikowe butelki PET do pojemności 3 litrów. Jeśli pojemność jest minimalnie powyżej, czyli np. 3,001 litra, to już nie jest ona objęta kaucją.
Sklep Kaufland promował ten wariant, zaznaczając, że nie podlega systemowi kaucyjnemu. W sieci zawrzało – od konsumentów po przedstawicieli rządu.
Producenci bronią się, że butelka 3,001 l istniała już w ofercie Ustronianki od lat, i że teraz tylko zyskuje nowe znaczenie. Kaufland z kolei zapowiedział wycofanie tej wersji ze sprzedaży.
2. Oshee i nowe opakowania kartonowe
Inny przykład to marka Oshee, czyli znany producent izotoników. Część napojów marki pojawiła się w kartonach (podobnych do opakowań po sokach czy mleku) o pojemności 750ml.
Dlaczego to ma znaczenie? Kartonowe opakowania nie są objęte systemem kaucyjnym (przynajmniej w wersji obowiązującej od 1 października). Oshee sam tłumaczy, że to dywersyfikacja opakowań i element strategii, ale dla wielu obserwatorów to jasny sygnał, że firma chce uniknąć systemu kaucyjnego.
Warto też zauważyć, że kartony wielomateriałowe (papier + folia + aluminium) są trudniejsze w recyklingu niż PET, więc z ekologicznego punktu widzenia decyzja może być kontrowersyjna.
3. Inne luki i pomysły na obejście
Oprócz powyższych dwóch najbardziej nagłośnionych przypadków, media już wskazują na inne możliwe scenariusze:
- Dodawanie minimalnej ilości składników mlecznych (np. serwatki w proszku) do napojów, by formalnie kwalifikowały się jako „produkt mleczny”, który wyłączony jest z systemu kaucyjnego z uwagi na względy sanitarne.
- Produkty pakowane w opakowania, które formalnie nie podlegają nowym regulacjom, np. opakowania wielomateriałowe nieokreślone jako objęte kaucją lub jednostki, które przekraczają limity pojemności.
- Niektóre sieci handlowe deklarują, że nie będą sprzedawać napojów objętych systemem (np. Rossmann). W ich sklepach pojawiają się głównie kartony lub opakowania, które już nie są objęte systemem.
Co to oznacza dla konsumentów i skuteczności systemu kaucyjnego?
- Utrudniona egzekucja celów ekologicznych
System kaucyjny miał zmniejszyć ilość odpadów PET i zwiększyć odzysk. Jeśli producenci masowo zaczną omijać przepisy, efekty programu mogą być mocno ograniczone. - Presja na ustawodawcę
Takie praktyki pokazują, że przepisy mają luki i mogą one wymagać nowelizacji lub uszczelnienia.
Co można zrobić jako konsument?
- Czytaj uważnie opakowania i informacje marketingowe. Zwróć uwagę na zauważalne napisy „nie podlega systemowi kaucyjnemu”.
- Wybieraj wersje opakowań, które na pewno podlegają systemowi (butelki PET ≤ 3 l, puszki ≤ 1 l itd.).
- Zgłaszaj podejrzane opakowania do organów konsumenckich lub Inspekcji Handlowej.
- Wspieraj marki, które celowo stosują opakowania objęte systemem i jawnie uczestniczą w recyklingu.
Ważne linki:
